Mỗi độ Tết đến, Xuân về, trong ký ức nhiều thế hệ người Việt Nam vẫn vang lên những vần thơ chúc Tết của Chủ tịch Hồ Chí Minh - những vần thơ giản dị mà hàm súc, ngắn gọn mà giàu sức hiệu triệu. Những vần thơ ấy chính là tầm nhìn chiến lược, tình yêu nước thương Nhân dân của Người, với niềm tin tất thắng “Bắc - Nam sum họp, Xuân nào vui hơn”.
Chủ tịch Hồ Chí Minh thăm và chúc Tết gia đình ông Nguyễn Văn Thức - nhà tư sản dân tộc, vào giao thừa Tết Quý Mão 1963. Ảnh: TL
Trong đời sống văn hóa Việt Nam, Tết Nguyên đán là thời khắc thiêng liêng của sum vầy, tri ân và gửi gắm ước vọng. Với Chủ tịch Hồ Chí Minh, Tết còn là “thời điểm vàng” để động viên, định hướng, cổ vũ toàn dân. Từ mùa Xuân Nhâm Ngọ 1942, khi Người đang hoạt động ở Cao Bằng, bài thơ “Chúc năm mới” được đăng trên báo Việt Nam độc lập đã mở đầu cho mạch thơ chúc Tết gắn liền với sự nghiệp cách mạng Việt Nam.
Điều đặc biệt là thơ chúc Tết của Bác Hồ đã vượt qua khuôn khổ một bài thơ “mừng Xuân” thông thường để trở thành lời kêu gọi hành động hướng về độc lập dân tộc, cổ vũ đoàn kết, kiên định con đường cách mạng. Ngay trong bài thơ đầu tiên, Người đã nhấn mạnh tinh thần đoàn kết và niềm tin vào thắng lợi:
Chúc đồng bào ta đoàn kết mau!
Chúc Việt Minh ta càng tấn tới!
Chúc toàn quốc ta trong năm này,
Cờ đỏ ngôi sao bay phất phới!
Từ sau Cách mạng Tháng Tám 1945, nhất là trong công cuộc kháng chiến chống kẻ thù xâm lược, truyền thống chúc Tết bằng thơ của Bác Hồ dần trở thành một “nghi lễ tinh thần” của dân tộc. Mỗi dịp giao thừa, đồng bào, cán bộ, chiến sĩ cả nước và kiều bào ở nước ngoài lại đón chờ nghe thơ chúc Tết của Bác trên làn sóng của Đài Tiếng nói Việt Nam, như một sự kiện có ý nghĩa đặc biệt.
Qua 22 mùa Xuân từ 1942-1969, mỗi bài thơ chúc Tết của Bác Hồ đều in dấu một lát cắt lịch sử: Khi toàn dân kháng chiến, lúc bước vào tổng phản công, khi xây dựng miền Bắc xã hội chủ nghĩa, khi cả nước “xẻ dọc Trường Sơn đi cứu nước”, và khi niềm tin thống nhất đã trở thành chân lý không gì lay chuyển. Điều đó được Bác khẳng định trong bài thơ chúc Tết năm 1969 - bài thơ chúc Tết cuối cùng của Người:
Năm qua thắng lợi vẻ vang,
Năm nay tiền tuyến chắc càng thắng to.
Vì độc lập, vì tự do,
Đánh cho Mỹ cút, đánh cho nguỵ nhào.
Tiến lên! Chiến sĩ, đồng bào,
Bắc - Nam sum họp, Xuân nào vui hơn!
Giá trị nổi bật trong thơ chúc Tết của Chủ tịch Hồ Chí Minh chính là đường hướng cho cách mạng Việt Nam mà Người gửi gắm qua mỗi bài thơ. Trước hết là đường hướng đại đoàn kết dân tộc - sợi chỉ đỏ xuyên suốt. Bác không bao giờ tách rời thắng lợi cách mạng khỏi sức mạnh đoàn kết. Trong những năm kháng chiến, Người liên tục nhắc “toàn dân”, “cả nước”, “một lòng”, “kết đoàn” như một mệnh đề chiến lược. Ở bài thơ chúc Tết năm 1948, tinh thần đoàn kết được Bác nhắc đến như phương châm tập hợp lực lượng, củng cố mặt trận dân tộc thống nhất:
Toàn dân đại đoàn kết,
Cả nước dốc một lòng;
Thống nhất chắc chắn được,
Độc lập quyết thành công.
Bên cạnh đường hướng đoàn kết, thì đường hướng kháng chiến toàn dân, toàn diện, trường kỳ nhất định thắng và đường hướng thi đua yêu nước - biến tinh thần thành phong trào hành động, cũng được Bác gửi gắm qua mỗi bài thơ chúc Tết. Có thể nói, mỗi bài thơ chúc Tết của Bác là một “bản tin chiến lược” bằng thơ. Ở đó, tình yêu thương Nhân dân hòa quyện với ý chí sắt đá; niềm tin cách mạng gắn liền với phương pháp hành động; và trên hết, độc lập - thống nhất - hạnh phúc của Nhân dân luôn là đích đến tối thượng.
Ngày nay, đất nước ta bước vào kỷ nguyên mới với khát vọng hùng cường, thịnh vượng. Yêu cầu đặt ra là phải phát huy cao độ sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc, khơi dậy tinh thần tự lực tự cường, đổi mới sáng tạo, hội nhập quốc tế sâu rộng, giữ vững độc lập - chủ quyền - toàn vẹn lãnh thổ, bảo đảm “dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh”. Trong bối cảnh đó, thơ chúc Tết của Bác Hồ vẫn mang giá trị trường tồn, bởi cốt lõi tư tưởng mà Người gửi gắm chưa bao giờ cũ.
Việt Cường
