Với tinh thần yêu nước nồng nàn, một lòng theo Đảng, theo cách mạng, trong cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước, đồng bào Khmer xã Vĩnh Bình đã đóng góp sức người, sức của góp phần giải phóng quê hương, thống nhất đất nước. Trong thời kỳ này, các ngôi chùa Khmer trên địa bàn xã không chỉ là nơi sinh hoạt tín ngưỡng của phật tử, mà còn là nơi lưu trú, làm việc của các cơ quan Khu Tây Nam Bộ và tỉnh Rạch Giá.
Đồng chí Võ Thanh Xuân, Phó Bí thư Thường trực Đảng uỷ, Chủ tịch Hội đồng nhân dân xã Vĩnh Bình, tặng quà người có uy tín trong đồng bào dân tộc Khmer, nhân dịp Tết cổ truyền Chôl Chnăm Thmây năm 2026.
Bà mẹ Việt Nam anh hùng Thị Tư
Những ngày chuẩn bị đón mừng năm mới Chôl Chnăm Thmây của đồng bào dân tộc Khmer, có dịp về xã An toàn khu Vĩnh Bình, chúng ta sẽ được nghe những câu chuyện, gặp những con người Khmer bình dị, chất phác, thật thà, đôn hậu, nhưng gắn liền những chiến công oanh liệt góp phần cùng cả nước làm nên Đại thắng mùa xuân 1975. Đó là câu chuyện về những người dân tộc Khmer gan dạ, dũng cảm một lòng theo Đảng, “Một tất không đi, một ly không rời” bám phum sóc che chở, nuôi giấu cán bộ.
Những năm tháng kháng chiến chống Mỹ ác liệt, Đồng Tranh là căn cứ địa của nhiều cơ quan. Nhà mẹ Hồng Thị Tư là nơi Ban Tuyên huấn Tỉnh ủy, Đoàn Văn công tỉnh Rạch Giá, Trường Quân y Quân khu 9 ăn nghỉ. Con gái của má Tư, bà Dương Thị Út nhớ lại: Mẹ thường cùng với mấy dì Khmer đi bắt cá, hái rau choại, đào khoai rạng nấu ăn cho mấy cô chú cán bộ.
Bà Út lấy chiếc khăn rằn quệt nước mắt khi nhắc về 2 người anh liệt sỹ của mình: Anh thứ sáu hy sinh ngày 26/3/1971. Chưa đầy ba tháng sau, người anh thứ tư chở thương binh về Đồng Tranh cho dân y chăm sóc, luôn tiện ghé thăm nhà. Toán lính do tên đại úy Hom dẫn đầu phục kích, bắn anh ngã quỵ trước mặt mẹ. Vì để bảo toàn cơ sở nuôi chứa cán bộ, mẹ Tư nuốt nước mắt không dám nhận đó là con ruột của mình. Từ cái đêm kinh hoàng ngày 13/7/1971, mẹ Tư vĩnh viễn mất hai người con.
Bà mẹ Khmer nghèo nuốt nước mắt vào tim, lại tất bật làm giao liên, tiếp tục chở che cán bộ,mặc cho năm đó địch 2 lần đốt nhà cháy rụi. Nhà rụi tàn, nhà khác dựng lên; trên đống tro tàn đó có một trái tim ngời sáng tình yêu nước, kiên định theo cách mạng tới cùng. Ngày huyện Vĩnh Thuận hoàn toàn giải phóng, mẹ Thị Tư cho cán bộ Trường Quân y Quân khu 9 một con heo để cùng ăn mừng với bà con phum sóc. Mẹ nói, ăn mừng độc lập cũng là cho anh em chia tay bà con.
“Hỡi ơi bom đạn Mỹ dội tung bàn phật; đạn Huê Kỳ sát hại giống nòi ta”
Ngày 25/7/1962, một trận mưa bom kinh hoàng dội vào chùa Kè Một làm hai vị sư chết tại chùa;hai anh du kích Danh Ngẫu và Danh Ngạo hi sinh. Trong trận bom này, nhà ông Hai Cường chết 6 người. Đau thương bao trùm một vùng quê nghèo Vĩnh Bình.
Đại đức Danh Dung dẫn chúng tôi ra khu vực chùa Đồng Tranh để quan sát những hố bom, những vết đạn còn in trên thân cây sao già cỗi xung quanh chùa. Năm 1962 và những năm liên tiếp sau đó, bom đánh vào cháy chùa, thiêu rụi hàng ngàn giạ lúa của bà con phật tử. Cờ phật giáo dựng lên trên nóc nhà chùa, tượng phật nghi ngút khói hương, nhưng bom đạn kẻ thù vẫn điên cuồng bắn phá. Chùa cháy tan hoang, tượng phật ngã đổ, xác người la liệt. Trong ký ức của người dân Vĩnh Bình còn vang lên bài hát để ghi khắc sự kiện căm hờn này “Hỡi ơi bom đạn Mỹ dội tung bàn phật; đạn Huê Kỳ sát hại giống nòi ta…”
Có thể nói, trong những năm kháng chiến chống Mỹ ác liệt, không có tháng nào không có các cuộc hành quân của bọn lính sư đoàn (quân chủ lực ngụy), và không có tháng nào không có tội ác của chúng gây ra cho đồng bào Vĩnh Bình. Trên địa bàn này, chúng bắt, giết bất kỳ người dân nào chúng gặp. Có lần, chúng bắt anh Danh Cụm bỏ lên xe tăng định đem về khai thác, anh đã giật súng đập chúng bị thương nên chúng bắn anh chết ngay trong xe ngày 02/5/1969.
Ông Danh Thanh, cán bộ cao niên tuổi Đảng, ngụ ấp Đồng Tranh, nhớ lại: Nó bắn khu vực chùa làm chết 10 người, máy bay rải truyền đơn kêu bà con phải ra khỏi vùng này và vào “ấp chiến lược”. Bà con kiên quyết bám phum sóc, ở lại để nuôi bộ đội, che chở cán bộ. Để cung cấp lương thực cho cán bộ,bà con nghĩ ra nhiều cách: nấu thật nhiều cơm, làm thật nhiều đồ ăn mang đến chùa cúng phật… Chùa Đồng Tranh là nơi liên lạc của lực lượng du kích; nơi bà con phật tử đến lễ phật, nghe cán bộ tuyên truyền đường lối chống giặc giữ nước; nơi Đoàn Văn công tỉnh Rạch Giá tập luyện, biểu diễn văn nghệ phục vụ nhân dân; nơi khu đoàn Tây Nam Bộ, Ban Tuyên huấn Tỉnh ủy ở và làm việc. Đây cũng là nơi tổ chức hội nghị thành lập Ban Khmer vận tỉnh Rạch Giá.
Nhắc lại những sự kiện trên để thấy rằng, các thế hệ cha ông người Khmer ở xã Vĩnh Bình đã có truyền thống tin yêu cách mạng, đoàn kết các dân tộc, sát cánh chung chiến hào chống giặc ngoại xâm,góp phần làm nên thắng lợi vẻ vang của dân tộc: Giải phóng hoàn toàn Miền Nam, thống nhất đất nước. Mừng Tết Chôl Chnăm Thmây năm 2026, bà con dân tộc Khmer cùng với cộng đồng dân tộc Kinh, Hoa trên địa bàn xã Vĩnh Bình cùng nhau giữ gìn và phát huy truyền thống tốt đẹp đó, để chung tay xây dựng quê hương ngày càng nghĩa tình, bình yên, phát triển, góp phần thực hiện thắng lợi Nghị quyết Đảng bộ xã nhiệm kỳ 2025-2030.
ThS. Võ Thanh Xuân
Phó Bí thư Thường trực Đảng uỷ, Chủ tịch Hội đồng nhân dân xã Vĩnh Bình
