Chủ tịch Hồ Chí Minh không chỉ là lãnh tụ thiên tài của Đảng và dân tộc ta, mà còn là người sáng lập, rèn luyện, định hướng và đặt nền móng cho nền báo chí cách mạng Việt Nam. Cuộc đời hoạt động cách mạng của Người luôn gắn bó mật thiết với báo chí; mỗi bài báo của Người đều là vũ khí tư tưởng sắc bén, góp phần truyền bá chủ nghĩa Mác - Lênin, khơi dậy lòng yêu nước, tổ chức lực lượng và cổ vũ toàn dân đấu tranh vì độc lập dân tộc, tự do, hạnh phúc của Nhân dân.
Chủ tịch Hồ Chí Minh - Người sáng lập và rèn luyện nền báo chí cách mạng Việt Nam. Ảnh: TL
Sự nghiệp báo chí của Chủ tịch Hồ Chí Minh bắt đầu từ rất sớm, gắn liền với hành trình tìm đường cứu nước và hoạt động cách mạng ở nước ngoài. Với tầm nhìn chiến lược, Người sớm nhận thức sâu sắc vai trò đặc biệt quan trọng của báo chí trong tuyên truyền, giác ngộ, tập hợp quần chúng và đấu tranh chống chủ nghĩa thực dân, đế quốc. Đối với Người, báo chí không đơn thuần là phương tiện truyền tin, mà trước hết là công cụ cách mạng, là diễn đàn của Nhân dân, là vũ khí tư tưởng để đấu tranh vì độc lập dân tộc và tiến bộ xã hội.
Một trong những dấu mốc có ý nghĩa lịch sử đặc biệt là ngày 21/6/1925, tại Quảng Châu, Trung Quốc, lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc sáng lập Báo Thanh Niên - Cơ quan ngôn luận của Hội Việt Nam Cách mạng Thanh niên. Sự kiện này đánh dấu sự ra đời của nền báo chí cách mạng Việt Nam; ngày 21/6 hằng năm về sau trở thành Ngày Báo chí cách mạng Việt Nam. Báo Thanh Niên có vai trò quan trọng trong truyền bá chủ nghĩa Mác - Lênin vào Việt Nam, khơi dậy tinh thần yêu nước, bồi dưỡng lý tưởng cách mạng và chuẩn bị về chính trị, tư tưởng, tổ chức cho sự ra đời của Đảng Cộng sản Việt Nam.
Đối với Báo Thanh Niên, Nguyễn Ái Quốc trực tiếp chỉ đạo, biên tập, trình bày, viết nhiều bài chính luận ngắn gọn, súc tích, dễ hiểu nhưng giàu sức thuyết phục. Sau khi in, báo được bí mật chuyển về trong nước, đến các tổ chức cơ sở, các hội viên, những người yêu nước và một số cơ sở Việt kiều ở nước ngoài. Qua từng số báo, tư tưởng cách mạng vô sản, con đường giải phóng dân tộc, tinh thần độc lập, tự chủ được truyền tải một cách giản dị, thiết thực, phù hợp với trình độ tiếp nhận của quần chúng lúc bấy giờ.
Không dừng lại ở Báo Thanh Niên, Nguyễn Ái Quốc - Hồ Chí Minh tiếp tục sáng lập và chỉ đạo nhiều tờ báo cách mạng khác. Tháng 12/1926, Người lập Báo Công Nông nhằm tuyên truyền, giác ngộ giai cấp công nhân và nông dân. Tháng 01/1927, Báo Lính Kách Mệnh ra đời, hướng tới lực lượng binh lính và những chiến sĩ cách mạng. Các tờ báo này tuy điều kiện xuất bản còn hết sức khó khăn, phương tiện thô sơ, nhưng nội dung phong phú, cách thể hiện gần gũi, tập trung tuyên truyền mục tiêu đấu tranh giải phóng dân tộc, giải phóng giai cấp, xây dựng lực lượng cách mạng.
Sau khi Đảng Cộng sản Việt Nam ra đời ngày 03/02/1930, báo chí cách mạng tiếp tục được Người quan tâm chỉ đạo, trở thành bộ phận quan trọng trong công tác tư tưởng của Đảng. Người cho xuất bản Báo Tranh Đấu, Tạp chí Đỏ và nhiều ấn phẩm khác nhằm tuyên truyền đường lối cách mạng, cổ vũ phong trào đấu tranh của công nhân, nông dân và các tầng lớp Nhân dân.
Đến năm 1941, sau 30 năm bôn ba tìm đường cứu nước, Người về nước trực tiếp lãnh đạo cách mạng, thành lập Mặt trận Việt Minh và cho ra đời Báo Việt Nam Độc Lập. Năm 1942, Báo Cứu Quốc tiếp tục được xuất bản, góp phần quan trọng tuyên truyền đường lối cứu nước, đoàn kết toàn dân, chuẩn bị cho thắng lợi của Cách mạng Tháng Tám năm 1945.
Sau Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ II (tháng 2/1951), Chủ tịch Hồ Chí Minh chỉ đạo thành lập Báo Nhân Dân - Cơ quan Trung ương của Đảng Lao động Việt Nam (nay là Đảng Cộng sản Việt Nam). Từ số Báo Nhân Dân đầu tiên ra ngày 11/3/1951 đến khi đi xa, Người viết, gửi 1.026 bài với 23 bút danh để đăng trên báo nhằm tuyên truyền, quán triệt đường lối, chủ trương của Đảng; cổ vũ cán bộ, đảng viên, chiến sĩ và Nhân dân thi đua lao động sản xuất, chiến đấu, xây dựng đời sống mới.
Chủ tịch Hồ Chí Minh với các nhà báo tại Đại hội lần thứ II Hội Nhà báo Việt Nam, ngày 16/4/1959. Ảnh: TL
Không chỉ sáng lập, chỉ đạo nhiều tờ báo cách mạng, Chủ tịch Hồ Chí Minh còn là một nhà báo lớn, một cây bút chính luận mẫu mực. Trong gần 50 năm cầm bút, Người viết hơn 2.000 bài báo, nhiều bài thơ, truyện, ký với gần 200 bút danh khác nhau, đăng trên nhiều báo trong và ngoài nước bằng tiếng Việt, Pháp, Hán, Nga, Anh… Mỗi bài viết của Người đều hướng đến mục tiêu nhất quán: đấu tranh chống áp bức, bóc lột; cổ vũ độc lập dân tộc, dân chủ, hòa bình, tiến bộ xã hội; giáo dục cán bộ, đảng viên và Nhân dân về lý tưởng cách mạng, đạo đức cách mạng và trách nhiệm đối với Tổ quốc.
Điểm nổi bật trong phong cách báo chí Hồ Chí Minh là tính chiến đấu, tính quần chúng, tính chân thực và tính giáo dục sâu sắc. Bài viết của Người thường ngắn gọn, dễ hiểu, lập luận chặt chẽ, ngôn ngữ trong sáng, gần gũi với đời sống Nhân dân. Người luôn căn dặn người làm báo phải xác định rõ: viết cho ai, viết để làm gì, viết cái gì và viết như thế nào. Đây không chỉ là phương pháp tác nghiệp báo chí, mà còn là quan điểm chính trị, quan điểm quần chúng và đạo đức nghề nghiệp của người cầm bút cách mạng.
Chủ tịch Hồ Chí Minh đặc biệt coi trọng tính chân thật của báo chí. Người phê bình những biểu hiện lệch lạc như tuyên truyền không kịp thời, nói chính trị suông, dùng chữ khó hiểu, viết xa rời thực tế, đăng tin thiếu kiểm chứng, hình thức trình bày gây khó đọc. Người nhắc nhở người làm báo phải gần gũi quần chúng, đi sâu thực tiễn, học hỏi không ngừng, viết xong phải đọc lại, sửa chữa cẩn thận, làm sao để người ít học cũng hiểu được. Những chỉ dẫn ấy đến nay vẫn còn nguyên giá trị đối với hoạt động báo chí, truyền thông trong bối cảnh mới.
Đối với Chủ tịch Hồ Chí Minh, báo chí cách mạng phải phục vụ Đảng, phục vụ Nhân dân, phục vụ sự nghiệp cách mạng. Người khẳng định báo chí là công cụ tuyên truyền, cổ động, tổ chức và lãnh đạo; đồng thời là vũ khí sắc bén, nhanh nhạy, đại chúng, phục vụ kịp thời nhiệm vụ chính trị. Vì vậy, người làm báo phải có bản lĩnh chính trị vững vàng, đạo đức trong sáng, trình độ chuyên môn tốt, tinh thần trách nhiệm cao; phải viết đúng sự thật, “nói có sách, mách có chứng”, phản ánh sinh động đời sống, góp phần nhân rộng cái tốt, phê phán cái xấu, đấu tranh với những quan điểm sai trái, thù địch.
Tư tưởng và phong cách làm báo của Chủ tịch Hồ Chí Minh là di sản quý báu đối với nền báo chí cách mạng Việt Nam. Trong bối cảnh hiện nay, khi đất nước đẩy mạnh công cuộc đổi mới, hội nhập quốc tế sâu rộng, chuyển đổi số và phát triển mạnh mẽ các nền tảng truyền thông mới, những chỉ dẫncủa Người càng có ý nghĩa thời sự sâu sắc. Báo chí cách mạng phải tiếp tục giữ vững tính Đảng, tính Nhân dân, tính chiến đấu; chủ động cung cấp thông tin chính xác, kịp thời; định hướng dư luận xã hội; bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng; lan tỏa những giá trị tốt đẹp, khơi dậy khát vọng phát triển đất nước phồn vinh, hạnh phúc.
Thấm nhuần tư tưởng của Chủ tịch Hồ Chí Minh về báo chí cách mạng, mỗi cơ quan báo chí và người làm báo không ngừng rèn luyện bản lĩnh chính trị, đạo đức nghề nghiệp, trình độ chuyên môn, tinh thần dấn thân vì lợi ích của Đảng, của đất nước và Nhân dân. Học tập phong cách báo chí Hồ Chí Minh chính là học cách viết trung thực, giản dị, thiết thực, giàu sức chiến đấu; học cách đặt lợi ích của Tổ quốc và Nhân dân lên trên hết, trước hết; góp phần xây dựng nền báo chí cách mạng Việt Nam chuyên nghiệp, nhân văn, hiện đại, xứng đáng với niềm tin của Đảng, Nhà nước và Nhân dân.
Mai Tưởng
