Trong những năm tháng chiến tranh gian khổ, trên mảnh đất Kiên Giang (nay là An Giang), có những người cán bộ đã dành trọn cuộc đời cho sự nghiệp cách mạng, luôn có mặt ở những nơi khó khăn, gian khổ nhất và sẵn sàng nhận những nhiệm vụ hiểm nguy để giữ vững phong trào, bảo vệ cơ sở, xây dựng lực lượng và đưa cách mạng đến thắng lợi. Đồng chí Lâm Kiên Trì, tên thật là Lâm Minh Mẫn, bí danh Năm Trì, là một trong những cán bộ như thế.
Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân Lâm Kiên Trì.
Sinh ngày 01/7/1928 tại Phú Quốc, đồng chí tham gia cách mạng từ tháng 2/1945, vào Đảng tháng 6/1949 và trải qua gần nửa thế kỷ hoạt động cách mạng, từ những ngày đầu giành chính quyền, hai cuộc kháng chiến đến công cuộc xây dựng và bảo vệ Tổ quốc. Trong suốt quá trình ấy, dù ở cương vị nào, đồng chí luôn thể hiện bản lĩnh của người chiến sĩ cộng sản kiên trung, sâu sát cơ sở, gắn bó với Nhân dân, nói đi đôi với làm và đặt lợi ích của Đảng, của đất nước, của Nhân dân lên trên hết.
Từ người chiến sĩ cách mạng trên đảo Phú Quốc
Ngay sau Cách mạng Tháng Tám năm 1945, Lâm Kiên Trì tham gia Thanh niên Tiền phong và Dân quân cách mạng huyện Phú Quốc; tuyên truyền, vận động Nhân dân, cùng lực lượng địa phương tập luyện quân sự, tiếp tế lương thực cho bộ đội. Khi thực dân Pháp tái chiếm Phú Quốc, đồng chí được phân công vào Đội tự vệ mật, làm nhiệm vụ theo dõi, nắm tình hình địch, báo cáo tổ chức và góp phần tổ chức cuộc biểu dương lực lượng tại Dương Đông tháng 10/1946, với hàng ngàn người tham gia.
Năm 1947, trên cương vị Tổ trưởng Tổ Tự vệ mật và Phân đoàn trưởng xã Dương Tơ, đồng chí cùng thanh niên trong Tổ Thanh niên Xóm Cồn may một lá cờ Tổ quốc, đợi đêm xuống dũng cảm ra cầu, treo lên đỉnh giữa Cầu Ngang. Khi địch đưa quân đến hạ cờ, lực lượng cách mạng từ nhiều hướng nổ súng, làm địch hoang mang hoảng sợ, rút quân, co cụm vào đồn. Nhân cơ hội này, hàng trăm người dân trong khu vực Cầu Ngang chuyển đồ đạc, nhà cửa về vùng tự do ở Dương Tơ sinh sống. Những hoạt động táo bạo ấy cho thấy từ rất sớm ở người cán bộ trẻ Lâm Kiên Trì đã hình thành bản lĩnh, sự quyết đoán và khả năng tổ chức thực tiễn trong những tình huống đặc biệt nguy hiểm.
Sau Hiệp định Genève năm 1954, trong khi nhiều cán bộ tập kết, đồng chí Lâm Kiên Trì được phân công ở lại Phú Quốc, giữ cương vị Bí thư Huyện ủy. Trong hoàn cảnh địch đàn áp, khủng bố quyết liệt, đảo xa sự lãnh đạo của Tỉnh ủy, đồng chí cùng Ban Thường vụ Huyện ủy kiên trì duy trì tổ chức Đảng, xây dựng cơ sở bí mật, đồng thời tổ chức các hoạt động công khai, bán công khai đấu tranh đòi dân sinh, dân chủ, hiệp thương tổng tuyển cử. Đồng chí cũng tổ chức đào tạo, bồi dưỡng cán bộ, đảng viên về giữ vững khí tiết, bám dân, xây dựng tổ chức và phát triển phong trào.
Kiên trì bám dân, xây dựng căn cứ lòng dân
Cuối năm 1957, đồng chí chuyển địa bàn hoạt động vào đất liền, lần lượt làm Bí thư Huyện ủy Giồng Riềng, Gò Quao. Đây là thời kỳ địch thực hiện chính sách “tố cộng, diệt cộng”, truy tìm và đàn áp lực lượng cách mạng hết sức khốc liệt. Trong điều kiện tổ chức Đảng bị tổn thất nặng nề, đồng chí chủ trương tìm mọi cách bắt liên lạc với cán bộ, đảng viên còn lại, xác định phương châm muốn tồn tại phải bám trong dân, xây dựng hầm bí mật trong nhà dân, ban ngày trú ẩn, ban đêm tổ chức hoạt động; đồng thời xây dựng cơ sở trong hàng ngũ ngụy quân, ngụy quyền.
Từ những cơ sở ban đầu, phong trào cách mạng từng bước được khôi phục và phát triển. Đồng chí cùng Huyện ủy xây dựng đội ngũ cán bộ kế thừa, hình thành căn cứ cách mạng, đặc biệt là “căn cứ lòng dân”, tạo nền móng cho phong trào đồng khởi và giai đoạn đầu kháng chiến chống Mỹ ở Giồng Riềng, Gò Quao và tỉnh Rạch Giá.
Chuyến vượt biển lịch sử nối lại sự lãnh đạo với Phú Quốc
Dấu ấn nổi bật và đặc biệt trong cuộc đời hoạt động cách mạng của đồng chí Lâm Kiên Trì là chuyến vượt biển ra Phú Quốc năm 1967.
Năm 1965, đế quốc Mỹ trực tiếp đưa quân vào miền Nam Việt Nam, địch tăng cường lực lượng, phương tiện chiến tranh và tổ chức phong tỏa nhiều tầng trên biển nhằm chia cắt Phú Quốc với đất liền. Cuối năm 1966, địch xây dựng căn cứ hải quân tại Cây Dừa, An Thới và tái lập Trại giam tù binh Cây Dừa, khiến việc liên lạc, tiếp vận giữa đất liền với đảo vốn đã khó khăn càng trở nên nguy hiểm. Đặc biệt, sau chuyến cán bộ của Huyện ủy Phú Quốc vượt biển vào đất liền bị địch phát hiện, 12 cán bộ, chiến sĩ hy sinh, trong đó có đồng chí Giang Lạc Đắc, Bí thư Huyện ủy Phú Quốc. Từ sự kiện này, địch càng tăng cường phong tỏa, kiểm soát gắt gao các tàu đánh cá, tàu hàng trên toàn tuyến biển từ Hà Tiên ra Phú Quốc và ngược lại. Trên đảo, địch gia tăng đánh phá ác liệt vào vùng giải phóng, ra sức kiểm soát dân chúng trên đảo…
Trong khi quân địch được tăng cường vũ khí, triển khai thực hiện nhiều chiến thuật mới thì lực lượng kháng chiến trên đảo ngày càng gặp nhiều khó khăn; lương thực cạn kiệt, vũ khí ít và thô sơ, đặc biệt là do bị địch thường xuyên đánh phá, ngăn cắt, không nhận được hỗ trợ hay sự chỉ đạo của cấp trên (Tỉnh ủy, Khu ủy) trong một thời gian dài. Chiếc đài điện báo duy nhất để liên lạc với đất liền cũng bị hư hỏng, không sửa được. Cán bộ trên đảo chủ yếu nghe radio, qua đó bàn thảo, phán đoán, để nhận định tình hình mà lãnh đạo, chỉ đạo chiến đấu.
Trước tình hình đó, Tỉnh ủy Rạch Giá nhiều lần bàn bạc tìm cách nối lại liên lạc. Đồng chí Lâm Kiên Trì, khi đó là Phó Bí thư Thường trực Tỉnh ủy, đã trực tiếp đề nghị được thực hiện nhiệm vụ đặc biệt nguy hiểm này. Dù trong Ban Thường vụ có ý kiến can ngăn, nhưng đồng chí Lâm Kiên Trì vẫn kiên quyết giữ vững ý định, thiết tha yêu cầu được đi và trực tiếp tổ chức chuyến đi này. Để thuyết phục, đồng chí giải thích: Tôi là một người được sinh ra, lớn lên và trưởng thành ở đảo. Tôi có kinh nghiệm đi biển thông thuộc địa hình, thời tiết của vùng biển này… Vì vậy tôi trực tiếp đi thì khả năng thành công sẽ cao hơn các đồng chí khác…
Sau khi nghe thuyết phục, cân nhắc nhiều mặt… Ban Thường vụ Tỉnh ủy nhất trí để đồng chí Lâm Kiên Trì trực tiếp tổ chức chuyến vượt biển.
Giữa tháng 7/1967, đoàn xuất phát, qua Giang Thành, sang Lục Sơn của Campuchia, vừa xây dựng cơ sở vừa nghiên cứu quy luật tuần tra, bố phòng của địch. Sau nhiều ngày trinh sát, đồng chí phát hiện những sơ hở có thể lợi dụng. Để bảo đảm bí mật, đồng chí quyết định vượt biển bằng xuồng chèo tay, lựa chọn thời điểm biển động, đêm trăng sáng và lúc chạng vạng tối khi địch thay đổi kíp tuần tra.
Giữa tháng 9/1967, tổ trinh sát do đồng chí tổ chức đã chèo xuồng ra Hòn Ruốc, sát Gành Dầu, tiếp tục dò xét. Đêm hôm sau, tổ đầu tiên vượt biển lên Bắc đảo an toàn. Tối hôm sau, nhận được tín hiệu an toàn, đồng chí Lâm Kiên Trì cùng các thành viên còn lại tiếp tục chèo xuồng vượt biển. Giữa đêm 17/9/1967, đoàn đổ bộ an toàn lên Bắc đảo Phú Quốc.
Đó không chỉ là một chuyến đi vượt qua vòng vây của địch. Chuyến đi đã nối thông liên lạc giữa đảo với đất liền, nối lại sự lãnh đạo của Tỉnh ủy với Đảng bộ Phú Quốc, đồng thời khai thông một tuyến đường bí mật, an toàn trên biển, tạo điều kiện vận chuyển nhân lực, vật lực từ đất liền ra đảo và ngược lại. Sự kiện được xác định là một dấu mốc quan trọng trong lịch sử Đảng bộ Phú Quốc và tỉnh Kiên Giang.
Ra đảo, đồng chí cùng Huyện ủy khẩn trương rà soát tình hình, triển khai các chủ trương của Tỉnh ủy; củng cố, xây dựng và phát triển lực lượng vũ trang, thành lập đơn vị Đặc công và Pháo binh, củng cố hệ thống quân y cấp xã, thành lập tổ phẫu thuật và trực tiếp chỉ đạo các trận đánh. Tháng 12/1967, quân và dân Phú Quốc liên tiếp giành thắng lợi: diệt đồn Hàm Ninh, phá 3 xe quân sự ở Gành Gió, diệt 1 trung đội thám báo ở Dương Đông; công tác binh vận tổ chức cuộc đấu tranh chính trị với gần 200 người dân tham gia, buộc địch phải xử lý những tên chỉ huy gây tội ác với đồng bào.
Người cán bộ luôn có mặt ở nơi gian khó
Cuối năm 1967 - Xuân 1968, đồng chí Lâm Kiên Trì được giao làm Chính ủy Mặt trận thị xã Rạch Giá, trực tiếp tham gia lãnh đạo Tổng tiến công Tết Mậu Thân 1968. Giai đoạn 1969 -1972, trên các cương vị Phó Bí thư Thường trực rồi Bí thư Tỉnh ủy, đồng chí cùng tập thể Tỉnh ủy bám sát chiến trường, đề ra và tổ chức thực hiện chủ trương “3 bám”: Đảng bám dân, dân bám đất, bộ đội, du kích bám địch. Chủ trương này góp phần xây dựng thế trận chiến tranh nhân dân, cùng Quân khu 9 đánh bại ba đợt bình định “Nhổ cỏ U Minh” của Mỹ - ngụy, giữ vững căn cứ và hành lang chiến lược.
Sau ngày đất nước thống nhất, đồng chí tiếp tục đảm nhiệm nhiều trọng trách của tỉnh Kiên Giang, trong đó có Phó Bí thư Thường trực Tỉnh ủy, Phó Bí thư – Chủ tịch UBND tỉnh và Bí thư Tỉnh ủy. Trong những năm đầu bảo vệ Tổ quốc ở biên giới Tây Nam, đồng chí cùng Tỉnh ủy chủ động nắm tình hình, bố trí phòng thủ biên giới; góp phần để lực lượng vũ trang tỉnh đánh bật một sư đoàn Khmer đỏ trong trận chiến đấu ngày 14/6/1977. Năm 1987, đồng chí là Bí thư Tỉnh ủy Kiên Giang đầu tiên tham gia Đảng ủy Quân khu 9 và trực tiếp làm Bí thư Đảng ủy Quân sự tỉnh.
Gần 50 năm hoạt động cách mạng, từ năm 1945 đến khi nghỉ hưu năm 1993, ở bất cứ cương vị nào, đồng chí Lâm Kiên Trì luôn giữ vững phẩm chất của người cán bộ, đảng viên, chấp hành nghiêm chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước; sâu sát cơ sở, gắn bó với Nhân dân, quan tâm xây dựng đội ngũ cán bộ kế cận. Trong cuộc sống, đồng chí được đồng chí, đồng đội và Nhân dân kính trọng bởi sự bình dị, liêm khiết, khiêm tốn, chân tình…
Với những cống hiến đặc biệt xuất sắc trong sự nghiệp đấu tranh giải phóng dân tộc, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc, nhất là tinh thần dấn thân, sẵn sàng hy sinh trong chuyến vượt biển ra Phú Quốc tháng 9/1967, đồng chí Lâm Kiên Trì đã để lại dấu ấn sâu đậm trong lịch sử cách mạng của Đảng bộ huyện Phú Quốc nói riêng và Đảng bộ tỉnh Kiên Giang nói chung. Cuộc đời đồng chí là hình ảnh đẹp về một người chiến sĩ cộng sản kiên trung, một cán bộ lãnh đạo luôn đặt mình trong những nhiệm vụ khó khăn nhất, sống trọn vẹn với Đảng, với Nhân dân, với đồng chí, đồng đội và gia đình.
Ghi nhận những đóng góp của đồng chí, Đảng và Nhà nước đã trao tặng nhiều phần thưởng cao quý: Huân chương Quyết thắng hạng Nhất; Huân chương Giải phóng hạng Nhất; Huân chương Kháng chiến chống Mỹ hạng Nhất; Huân chương Kháng chiến chống Pháp hạng Ba; Huân chương Độc lập hạng Nhất; Huân chương Độc lập hạng Nhì, cùng Huy hiệu 30, 40, 50, 55, 60, 65, 70 và 75 năm tuổi Đảng
Đặc biệt, với những cống hiến, hy sinh và phẩm chất cao đẹp trong suốt cuộc đời hoạt động cách mạng, ngày 28/8/2026, đồng chí Lâm Kiên Trì được Chủ tịch nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam truy tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân. Đây là sự ghi nhận cao quý của Đảng, Nhà nước đối với những đóng góp đặc biệt xuất sắc của đồng chí; đồng thời là niềm tự hào của gia đình, đồng chí, đồng đội và quê hương Phú Quốc - Kiên Giang (nay là đặc khu Phú Quốc - An Giang).
Lý Ngọc Định
Phó Trưởng Ban Tuyên giáo Tỉnh ủy An Giang
